Przed tygodniem zaszczepiłam się na covida, a na poniedziałek jesteśmy umówieni na grypę i RSV.
"Niektóre choroby, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, są powiązane z przyspieszonym zanikiem mózgu i zwiększonym ryzykiem demencji w przyszłości.
Według badań naukowych cztery szczepionki są powiązane z niższym ryzykiem demencji.
Oto one … [1]
Szczepionka przeciw grypie
Według wstępnych danych Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), w sezonie 2024-2025 na grypę zachorowało od 47 do 82 milionów Amerykanów – czyli około 13 do 24 procent ogółu populacji – w wyniku czego zmarło od 27 000 do 130 000 Amerykanów.
W Polsce w typowym sezonie grypowym choruje od 2 do nawet 4,5–5 milionów osób. Najnowsze dane pokazują, że w sezonie 2024/2025 odnotowano ponad 2 miliony przypadków, natomiast w poprzednich latach (przed pandemią COVID-19) liczba ta regularnie przekraczała 4 miliony, a w rekordowych sezonach zbliżała się nawet do 5 milionów zachorowań rocznie [2].
Zgodnie z badaniem z 2023 roku, w którym przeanalizowano dane ponad 400 000 osób, grypa i zapalenie płuc – potencjalne powikłanie grypy – są powiązane z pięcioma chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym demencją i chorobą Parkinsona [3].
W badaniu z 2022 roku Bukhbinder i jego współpracownicy z Centrum Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Teksańskiego w Houston przeanalizowali obszerną bazę danych medycznych obejmującą ponad 1,8 miliona dorosłych w wieku 65 lat i starszych. Stwierdzili, że osoby, które otrzymały co najmniej jedną szczepionkę przeciw grypie, miały o 40% mniejsze ryzyko rozwoju choroby Alzheimera – najczęstszej postaci demencji – w ciągu najbliższych czterech lat [4].
W badaniu z 2024 roku, w którym wzięło udział ponad 70 000 uczestników, zaszczepienie się przeciw grypie wiązało się również z 17% zmniejszeniem ryzyka demencji [5].
Szczepionka przeciwko półpaścowi
Właśnie w przypadku tej szczepionki uzyskano najsilniejsze dowody na zmniejszanie ryzyka demencji, a liczne badania przeprowadzone w ciągu ostatnich dwóch lat potwierdzają wyniki wcześniejszych obserwacji.
W badaniu z 2025 roku naukowcy obserwowali ponad 280 000 dorosłych w Walii i odkryli, że szczepionka przeciwko półpaścowi wiązała się ze zmniejszeniem ryzyka demencji o 20% w ciągu siedmiu lat [6]. Kolejne badanie, w którym wzięło udział ponad 100 000 pacjentów w Australii, również wykazało, że szczepienie przeciwko półpaścowi wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka demencji [7].
Szczepionka przeciw półpaścowi (Shingrix) w Polsce jest przeznaczona dla osób w wieku 18 lat i starszych, które mają zwiększone ryzyko zachorowania. Dostępna jest również z refundacją dla osób po 65. roku życia. Szczególnie zalecane jest szczepienie dla osób z chorobami przewlekłymi (np. serca, płuc, nerek, cukrzycą, chorobami autoimmunologicznymi) oraz z obniżoną odpornością (np. po chemioterapii, przeszczepach, zakażeniu HIV) [8].
Od 1 kwietnia 2025 roku szczepionka Shingrix jest dostępna:
• dla osób w wieku 65+ o zwiększonym ryzyku zachorowania na półpasiec (refundacja 100%, na receptę dla pacjenta)
• dla osób w wieku 18+ o zwiększonym ryzyku zachorowania na półpasiec (refundacja 50%).
Szczepionka przeciwko wirusowi RSV
Wirus RSV (Respiratory Syncytial virus) to powszechny wirus układu oddechowego, który może powodować łagodne objawy przeziębienia u większości osób, ale może również powodować ciężkie infekcje u dzieci i dorosłych w wieku 65 lat i starszych.
Wirus ten jest główną przyczyną hospitalizacji amerykańskich niemowląt i powoduje szacunkowo od 100 do 300 zgonów u dzieci poniżej 5. roku życia oraz od 6000 do 10 000 zgonów u osób w wieku 65 lat i starszych każdego roku w Stanach Zjednoczonych.
W Polsce wskaźnik hospitalizacji z powodu RSV dla dzieci do 1 roku życia sięga nawet 47,3 na 1000 dzieci rocznie; w grupie 2-3 miesiące – prawie 95 na 1000 dzieci w sezonie 2022/2023. W ostatnich latach liczba hospitalizacji z powodu RSV w Polsce u dzieci rośnie — w 2025 roku do połowy września odnotowano 92 tys. zakażeń RSV, z czego 33 tys. przypadło na dzieci <2 r.ż. [9].
Według największych dostępnych analiz, w roku 2019 RSV spowodował w Polsce ponad 273 000 hospitalizacji wśród osób w wieku ≥ 60 lat oraz niemal 20 000 zgonów związanych z ostrą niewydolnością oddechową, dla której RSV jest jedną z głównych przyczyn [10].
FDA zatwierdziła pierwszą szczepionkę przeciwko wirusowi RSV w 2023 roku.
Niedawne badanie, w którym uczestniczyło ponad 430 000 osób, wykazało, że szczepionka przeciwko wirusowi RSV (a także szczepionka przeciwko półpaścowi) wiązała się ze zmniejszonym ryzykiem demencji w ciągu 18 miesięcy (dlaczego akurat 18 miesięcy? Bo po takim czasie badano) w porównaniu z osobami, które otrzymały szczepionkę przeciwko grypie [11].
W Polsce szczepionka przeciw RSV jest przeznaczona dla: kobiet w ciąży (w celu ochrony niemowląt) oraz osób dorosłych po 60. roku życia, zwłaszcza tych z chorobami przewlekłymi. Od 1 października 2025 r. szczepienie jest bezpłatne dla osób w wieku 65 lat i więcej oraz dla kobiet w ciąży. Osoby w wieku 60-64 lata mogą uzyskać szczepionkę z 50% refundacją, a dla osób w wieku 50-59 lat z grupy podwyższonego ryzyka, szczepionka jest płatna [12].
Szczepionka przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi (TDaP)
W kilku badaniach wykazano, że podanie tej szczepionki wiązało się ze zmniejszonym ryzykiem demencji.
Badanie przeprowadzone w 2021 roku z udziałem ponad 200 000 pacjentów wykazało, że u osób starszych, które otrzymały szczepionkę przeciwko półpaścowi i TDaP, ryzyko demencji było dodatkowo zmniejszone w porównaniu z osobami, które otrzymały tylko jedną z tych szczepionek [13].
Szczepionka TDaP jest w Polsce zalecana dla dorosłych jako szczepienie przypominające (co 10 lat).
To teraz - jak szczepionki mogą zmniejszyć ryzyko demencji?
Istnieją dwie hipotezy biologiczne dotyczące związku szczepionek ze zmniejszeniem ryzyka demencji.
Szczepionki mogą zapobiegać groźnym infekcjom ośrodkowego układu nerwowego (np. kleszczowe zapalenie mózgu, pneumokoki, grypa, świnka, półpasiec), które same w sobie mogą prowadzić do trwałego zaniku struktur mózgu i demencji.
Możliwy jest również tzw. niespecyficzny efekt immunizacji: aktywacja układu odpornościowego przez szczepionki może obniżyć ryzyko przewlekłego stanu zapalnego, co chroni OUN przed procesami neurodegeneracyjnymi.
Szanowni Państwo – bardzo zachęcam do zaszczepienia się."
